Trong bữa ăn chay, hẹ (còn gọi là hành lá, hành tây lá) là một trong những nguyên liệu “vàng” không thể thiếu. Không chỉ mang lại hương vị thơm lừng, giòn tan, hẹ còn chứa nhiều chất dinh dưỡng thiết yếu như vitamin C, vitamin K, axit folic và các khoáng chất như sắt, kali. Khi được chế biến khéo léo, hẹ không chỉ làm tăng hương vị cho món ăn mà còn giúp cân bằng dinh dưỡng, hỗ trợ tiêu hoá và tăng cường hệ miễn dịch.
Bài viết này sẽ trả lời câu hỏi “hem chay làm món gì” bằng cách giới thiệu 15 công thức món chay đa dạng, từ món khai vị, món xào, món hầm, cho tới các món nướng, trộn salad và thậm chí là bánh ngọt. Mỗi công thức đều được trình bày chi tiết về nguyên liệu, cách chế biến, mẹo vặt và lợi ích sức khỏe. Hãy cùng khám phá và biến hẹ trở thành “ngôi sao” trong bữa ăn chay của bạn nhé!
Có thể bạn quan tâm: Cách Nấu Những Món Ăn Ngon Mùa Hè: Bí Quyết, Công Thức Và Mẹo Thực Hiện
1. Nộm hẹ chay tươi mát
Nguyên liệu
- Hẹ tươi: 200 g (cắt khúc 3 cm)
- Cà rốt: 1 củ (gọt vỏ, bào sợi)
- Dưa leo: 1 quả (cắt sợi)
- Đậu hũ non: 150 g (cắt miếng vừa ăn)
- Đậu phộng rang: 30 g (giã nhỏ)
- Gia vị: 2 muỗng canh nước mắm chay, 1 muỗng canh giấm gạo, 1 muỗng canh đường thảo dược, 1/2 muỗng cà phê tiêu trắng
Cách làm
- Rửa sạch hẹ, cà rốt, dưa leo, để ráo.
- Cho đậu hũ non vào nồi hấp 5 phút cho chín mềm.
- Trộn đều nước mắm chay, giấm gạo, đường và tiêu thành nước sốt.
- Trong một bát lớn, cho hẹ, cà rốt, dưa leo, đậu hũ lên, rưới nước sốt lên trên, trộn nhẹ tay.
- Rắc đậu phộng lên trên, trang trí bằng ít hạt mè rang.
Mẹo vặt
- Để hẹ giòn, không nên ngâm trong nước quá lâu.
- Thêm một ít ớt băm nếu muốn tăng độ cay.
Lợi ích sức khỏe
- Cung cấp chất xơ, vitamin A và C giúp cải thiện tiêu hoá.
- Đậu hũ cung cấp protein thực vật, hỗ trợ xây dựng cơ bắp.
Có thể bạn quan tâm: Canh Chua Cá Thát Lát – Hương Vị Đậm Đà Từ Biển Cả Đến Bàn Ăn
2. Đậu hũ sốt hẹ
Nguyên liệu
- Đậu hũ cứng: 400 g (cắt khối vuông)
- Hẹ: 150 g (cắt 2 cm)
- Tỏi: 3 tép (băm nhỏ)
- Nước tương: 2 muỗng canh
- Dầu mè: 1 muỗng canh
- Bột ngọt chay: 1/2 muỗng cà phê (tùy chọn)
- Bột bắp: 1 muỗng cà phê (pha loãng với 30 ml nước)
Cách làm
- Đun nóng dầu mè trong chảo, cho tỏi băm vào phi thơm.
- Thêm đậu hũ vào chiên sơ tới khi bề mặt vàng nâu, lấy ra để riêng.
- Trong cùng chảo, cho hẹ vào xào nhanh 30 giây, sau đó đổ nước tương và bột bắp đã pha loãng.
- Đun sôi nhẹ, cho đậu hũ quay lại, nêm bột ngọt nếu thích. Đun cho sốt sệt lại, tắt bếp.
- Dọn ra đĩa, rắc thêm hẹ tươi lên trên.
Mẹo vặt
- Để đậu hũ không bị vỡ, dùng muỗng lớn để lật.
- Thêm một ít rượu gạo để tăng hương vị.
Lợi ích sức khỏe
- Đậu hũ giàu isoflavone, hỗ trợ cân bằng nội tiết.
- Hẹ chứa chất chống oxy hoá, giảm nguy cơ viêm.
Có thể bạn quan tâm: Cách Làm Nước Uống Dinh Dưỡng, An Toàn Và Thú Vị Cho Bé
3. Bún hẹ chay
Nguyên liệu
- Bún tấm: 200 g
- Hẹ: 150 g (cắt khúc 5 cm)
- Nấm hương: 100 g (cắt miếng vừa)
- Đậu hũ chiên: 100 g (cắt sợi)
- Nước dùng chay: 500 ml (nấu từ nấm, cà rốt, hành tây)
- Gia vị: muối, tiêu, 1 muỗng canh nước tương, 1 muỗng canh dầu mè
Cách làm
- Đun sôi nước dùng chay, nêm muối, tiêu, nước tương.
- Thêm nấm hương vào nấu 3 phút, sau đó cho hẹ vào, đun tới khi hẹ mềm vừa.
- Đặt bún tấm vào bát, rưới nước dùng lên, xếp đậu hũ chiên và hành lá lên trên.
- Rưới dầu mè và rắc tiêu xay lên mặt.
Mẹ
o vặt
– Để bún không bị nhão, ngâm bún trong nước lạnh 2‑3 phút trước khi dùng.
Lợi ích sức khỏe
- Bún cung cấp carbohydrate phức hợp, giúp cung cấp năng lượng lâu dài.
- Nấm hương giàu vitamin D, tốt cho xương khớp.
4. Súp hẹ chay kem
Nguyên liệu
- Hẹ: 250 g (cắt nhỏ)
- Khoai tây: 1 củ lớn (cắt khối)
- Cà rốt: 1 củ (cắt khối)
- Nước dùng rau củ: 800 ml
- Kem thực vật (nước cốt dừa hoặc sữa hạt): 100 ml
- Dầu olive: 1 muỗng canh
- Muối, tiêu, lá nguyệt quế 1 lá
Cách làm
- Đun nóng dầu olive trong nồi, cho hẹ vào xào tới khi thơm.
- Thêm khoai tây, cà rốt, lá nguyệt quế, đổ nước dùng vào, đun sôi rồi hạ lửa, nấu tới khi rau củ mềm.
- Dùng máy xay cầm tay, xay nhuyễn hỗn hợp.
- Thêm kem thực vật, nêm muối, tiêu, đun sôi lại rồi tắt bếp.
- Rưới súp lên bát, trang trí bằng hẹ cắt mỏng và hạt tiêu đen.
Mẹo vặt
- Thêm một ít cà chua để tăng độ chua nhẹ.
- Sử dụng nước cốt dừa thay cho kem thực vật nếu muốn vị ngậy hơn.
Lợi ích sức khỏe
- Khoai tây và cà rốt cung cấp beta‑carotene và kali.
- Kem thực vật cung cấp chất béo lành mạnh, hỗ trợ hấp thu vitamin tan trong dầu.
5. Cơm chiên hẹ chay
Nguyên liệu
- Cơm nguội: 2 chén (cơm đã nấu, để lạnh qua đêm)
- Hẹ: 150 g (cắt khúc 2 cm)
- Cà rốt: 1/2 củ (cắt hạt lựu)
- Đậu Hà Lan: 50 g (đông lạnh, rã đông)
- Nước tương: 2 muỗng canh
- Dầu thực vật: 2 muỗng canh
- Hạt tiêu, 1/2 muỗng canh dầu mè
Cách làm
- Đun nóng dầu thực vật trong chảo lớn, cho cà rốt và đậu Hà Lan vào xào 2‑3 phút.
- Thêm hẹ vào, xào nhanh tới khi hẹ mềm.
- Đổ cơm nguội vào, đảo đều, rải đều trên chảo, để cơm tiếp xúc với chảo để tạo lớp vỏ giòn.
- Thêm nước tương, dầu mè, nêm tiêu, trộn đều và chiên thêm 2‑3 phút.
- Dọn ra đĩa, rắc thêm hẹ tươi lên trên.
Mẹo vặt
- Dùng chảo không dính để tránh cháy cơm.
- Nếu muốn thêm chất đạm, có thể cho đậu phụ chiên hoặc đậu hũ cắt khối.
Lợi ích sức khỏe
- Cơm cung cấp năng lượng, hẹ và rau củ cung cấp chất xơ, vitamin.
- Đậu Hà Lan giàu protein và chất xơ, giúp kiểm soát đường huyết.
6. Bánh xèo hẹ chay (bánh cuốn hẹ)
Nguyên liệu
- Bột gạo: 150 g
- Bột năng: 20 g
- Nước: 300 ml (tối ưu dùng nước lạnh)
- Hẹ: 200 g (cắt sợi dài)
- Nấm mèo: 100 g (băm nhỏ)
- Đậu hũ kim chi: 100 g (cắt sợi)
- Dầu ăn: 2 muỗng canh
- Muối, tiêu
Cách làm
- Trộn bột gạo, bột năng, muối vào bát, từ từ đổ nước vào khuấy đều tới khi hỗn hợp mịn không vón cục.
- Để bột nghỉ 15 phút.
- Trong chảo chống dính, đun nóng dầu ăn, đổ một lớp mỏng bột, nghiêng chảo để bột lan đều.
- Khi bột bắt đầu đông lại, rải hẹ, nấm mèo, đậu hũ kim chi lên mặt bánh.
- Gập bánh lại, chiên tới khi hai mặt vàng giòn.
- Lấy ra, cắt miếng vừa ăn, ăn kèm nước chấm chay (nước tương, giấm, đường, tỏi băm).
Mẹo vặt
- Bột nên để “ngập” trong tủ lạnh 30 phút để tạo độ dẻo tốt hơn.
- Để bánh giòn, không để quá nhiều nước trong bột.
Lợi ích sức khỏe
- Bột gạo không chứa gluten, phù hợp cho người không dung nạp gluten.
- Nấm mèo chứa β‑glucan, tăng cường hệ miễn dịch.
7. Gỏi hẹ chay dứa
Nguyên liệu
- Hẹ: 150 g (cắt khúc 2 cm)
- Dứa tươi: 200 g (cắt miếng vừa)
- Đậu phụ non: 100 g (cắt miếng vuông)
- Đậu phộng rang: 30 g (giã nhỏ)
- Nước mắm chay: 2 muỗng canh
- Nước cốt chanh: 1 muỗng canh
- Đường thảo dược: 1 muỗng cà phê
- ớt băm: 1/2 muỗng cà phê (tùy khẩu vị)
Cách làm
- Trộn nước mắm chay, nước cốt chanh, đường, ớt thành nước sốt.
- Trong bát lớn, cho hẹ, dứa, đậu phụ vào, rưới nước sốt, trộn đều.
- Rắc đậu phộng lên trên, trang trí bằng lá húng quế tươi.
Mẹo vặt
- Dứa giúp giảm mùi hầm của hẹ, tạo vị chua ngọt hài hòa.
- Nếu muốn thêm độ giòn, có thể thêm cải thìa thái sợi.
Lợi ích sức khỏe
- Dứa chứa bromelain, hỗ trợ tiêu hoá protein.
- Đậu phụ cung cấp protein thực vật, giúp duy trì cơ bắp.
8. Đậu hũ chiên giòn tẩm bột hẹ
Nguyên liệu
- Đậu hũ non: 400 g (cắt miếng vuông)
- Hẹ: 100 g (băm nhuyễn)
- Bột chiên xù chay: 100 g
- Bột mì: 30 g
- Bột ngô: 30 g
- Nước: 100 ml
- Dầu ăn: đủ để chiên
- Muối, tiêu
Cách làm
- Đậu hũ ngâm trong nước muối 10 phút, sau đó vớt ra để ráo.
- Trộn bột mì, bột ngô, bột chiên xù, hẹ băm, muối, tiêu với nước thành hỗn hợp dẻo.
- Nhúng từng miếng đậu hũ vào hỗn hợp, để lớp bột dày đều.
- Đun nóng dầu ăn, chiên đậu hũ tới khi vàng giòn, vớt ra để ráo dầu.
- Dọn lên đĩa, ăn kèm sốt chua ngọt chay.
Mẹo vặt
Có thể bạn quan tâm: Cách Làm Bánh Xèo Mực Nha Trang Đậm Đà Hương Vị Biển
- Để bột dính hơn, có thể thêm 1‑2 muỗng canh bột năng vào hỗn hợp.
- Khi chiên, nhiệt độ dầu nên duy trì 170‑180 °C để tránh bột cháy.
Lợi ích sức khỏe
- Hẹ băm trong bột giúp tăng hương vị mà không cần thêm gia vị nhân tạo.
- Đậu hũ chiên giòn cung cấp protein và chất béo lành mạnh (khi chiên bằng dầu thực vật).
9. Đậu phụ nướng sốt hẹ
Nguyên liệu
- Đậu phụ cứng: 300 g (cắt lát dày 1 cm)
- Hẹ: 150 g (cắt khúc 2 cm)
- Tỏi: 2 tép (băm)
- Nước tương: 2 muỗng canh
- Dầu mè: 1 muỗng canh
- Đường thảo dược: 1 muỗng cà phê
- Ớt sấy (tùy chọn)
Cách làm
- Trộn nước tương, dầu mè, đường, tỏi, hẹ và ớt thành sốt.
- Đặt lát đậu phụ lên khay nướng, rưới sốt lên trên, ủ 15 phút.
- Nướng trong lò 180 °C trong 12‑15 phút, lật một lần, cho đến khi đậu phụ có màu vàng và sốt sệt lại.
- Rắc thêm hẹ tươi lên trên, dọn ra đĩa.
Mẹo vặt
- Để đậu phụ hấp thụ sốt tốt hơn, dùng bọc giấy bạc khi nướng.
- Thêm mật ong chay nếu muốn vị ngọt nhẹ.
Lợi ích sức khỏe
- Đậu phụ giàu isoflavone, hỗ trợ sức khỏe tim mạch.
- Hẹ chứa allicin, có tác dụng kháng khuẩn tự nhiên.
10. Bánh mì hẹ chay
Nguyên liệu
- Bánh mì baguette (hoặc bánh mì ciabatta): 1 ổ
- Hẹ: 200 g (cắt sợi dài)
- Cà chua: 2 quả (cắt lát)
- Đậu hũ chiên: 100 g (cắt sợi)
- Xốt mayo chay: 2 muỗng canh
- Xốt pesto hạt dẻ: 1 muỗng canh
- Muối, tiêu
Cách làm
- Cắt bánh mì làm đôi, nướng nhẹ cho vỏ giòn.
- Trộn xốt mayo chay với pesto và một ít muối, tiêu.
- Phết hỗn hợp sốt lên mặt trong của bánh.
- Xếp cà chua, đậu hũ chiên, hẹ lên trên, rắc thêm tiêu.
- Đóng lại, cắt thành miếng vừa ăn.
Mẹo vặt
- Thêm bơ thực vật để tăng độ béo ngậy.
- Dùng bánh mì nguyên cám để bổ sung chất xơ.
Lợi ích sức khỏe
- Bánh mì nguyên cám cung cấp carbohydrate chậm tiêu, giúp duy trì năng lượng ổn định.
- Hẹ và đậu hũ cung cấp protein và các vitamin thiết yếu.
11. Sốt hẹ chay cho món mì Ý
Nguyên liệu
- Mì spaghetti chay: 250 g
- Hẹ: 150 g (băm nhuyễn)
- Dầu olive: 2 muỗng canh
- Hạt óc chó: 30 g (ngâm 2 giờ, xay nhuyễn)
- Tỏi: 2 tép (băm)
- Dầu mè: 1 muỗng canh
- Nước cốt chanh: 1 muỗng canh
- Muối, tiêu
Cách làm
- Luộc mì tới khi al dente, để ráo.
- Trong chảo, đun nóng dầu olive, cho tỏi vào phi thơm, sau đó cho hẹ vào xào 1‑2 phút.
- Thêm hạt óc chó xay, dầu mè, nước cốt chanh, nêm muối, tiêu. Khuấy đều.
- Đổ sốt lên mì, trộn nhanh, dọn ra đĩa, rắc thêm hẹ tươi lên trên.
Mẹo vặt
- Nếu muốn sốt mịn hơn, thêm 30 ml nước lọc và xay lại.
- Thêm nấm hoặc đậu Hà Lan để tăng độ phong phú.
Lợi ích sức khỏe
- Óc chó giàu omega‑3, tốt cho tim mạch.
- Mì nguyên cám cung cấp chất xơ, giúp duy trì hệ tiêu hoá khỏe mạnh.
12. Hẹ xào tempeh
Nguyên liệu
- Tempeh: 200 g (cắt lát mỏng)
- Hẹ: 150 g (cắt khúc 3 cm)
- Tỏi: 2 tép (băm)
- Nước tương: 2 muỗng canh
- Dầu mè: 1 muỗng canh
- Đường thảo dược: 1 muỗng cà phê
- Ớt bột: 1/2 muỗng cà phê
Cách làm
- Đun nóng dầu mè, cho tempeh vào chiên tới vàng, lấy ra để riêng.
- Trong cùng chảo, cho tỏi vào phi, sau đó cho hẹ vào xào nhanh 30 giây.
- Thêm nước tương, đường, ớt bột, đun sôi nhẹ, rồi cho tempeh trở lại, trộn đều.
- Đun tới khi nước sốt sệt lại, tắt bếp, dọn ra đĩa.
Mẹo vặt
- Ngâm tempeh trong nước 10 phút trước khi chiên để giảm vị đắng.
- Thêm một ít đậu phụ để tăng độ đậm đà.
Lợi ích sức khỏe
- Tempeh chứa probiotic tự nhiên, hỗ trợ sức khỏe đường ruột.
- Hẹ giúp tăng cường hấp thu sắt trong tempeh.
13. Chả giò hẹ chay (spring rolls)
Nguyên liệu
- Bánh tráng bánh cuốn: 10 tấm
- Hẹ: 200 g (cắt sợi)
- Miến: 50 g (ngâm mềm, cắt ngắn)
- Cà rốt: 1 củ (bào sợi)
- Nấm hương: 100 g (băm)
- Đậu hũ nghiền: 100 g (đánh tan)
- Gia vị: nước mắm chay, tiêu, đường, dầu mè
Cách làm
- Trộn hẹ, miến, cà rốt, nấm, đậu hũ trong bát lớn, nêm nước mắm chay, đường, tiêu, dầu mè.
- Đặt một lá bánh tráng lên mặt phẳng, cho 2‑3 muỗng hỗn hợp vào giữa, gập lại thành hình tam giác, cuộn chặt.
- Đun nóng dầu chiên, chiên chả giò tới khi vàng giòn, vớt ra để ráo.
- Dùng kèm nước chấm chay (nước tương, giấm, đường, ớt).
Mẹo vặt
- Khi cuộn, không nén quá chặt để tránh vỏ bánh bị rách khi chiên.
- Để bánh giòn lâu, có thể rắc một ít bột ngô lên bề mặt trước khi chiên.
Lợi ích sức khỏe
- Miến và bánh tráng cung cấp carbohydrate nhẹ, dễ tiêu hoá.
- Hẹ và nấm cung cấp vitamin B và chất chống oxy hoá.
14. Nước dùng hẹ chay (nước dùng hầm rau)
Nguyên liệu
- Hẹ: 300 g (cắt khúc)
- Nấm đông cô: 150 g (cắt lát)
- Cà rốt: 1 củ (cắt khúc)
- Củ cải trắng: 1 củ (cắt khúc)
- Gừng: 5 g (đập dập)
- Nước: 2 lít
- Muối, tiêu, lá bay 2 lá
Cách làm
- Đun sôi nước, cho gừng, lá bay, muối, tiêu vào.
- Thêm cà rốt, củ cải, nấm vào hầm 15 phút.
- Cuối cùng cho hẹ vào, hầm thêm 5 phút cho hẹ chín tới mà vẫn giữ được độ giòn.
- Lọc bỏ rau củ, dùng nước dùng để nấu bún, mì hoặc cơm.
Mẹo vặt
- Thêm một ít đậu phụ vào nồi để tăng đạm.
- Để nước dùng trong tủ lạnh 2‑3 ngày, hoặc đông lạnh để dùng dần.
Lợi ích sức khỏe
- Nước dùng giàu khoáng chất, giúp cung cấp điện giải cho cơ thể.
- Gừng có tính ấm, hỗ trợ tiêu hoá và giảm cảm giác buồn nôn.
15. Trà hẹ chay (đặc sản vùng Nam Bộ)
Nguyên liệu
- Hẹ: 100 g (cắt khúc)
- Gừng tươi: 20 g (đập dập)
- Nước: 1 lít
- Đường thảo dược: 2 muỗng canh (hoặc mật ong chay)
- Lá bạc hà (tùy chọn)
Cách làm
- Đun sôi nước, cho gừng và hẹ vào, hầm nhẹ 5‑7 phút.
- Tắt bếp, để hỗn hợp nguội bớt, sau đó lọc ra.
- Thêm đường hoặc mật ong chay, khuấy tan.
- Đổ trà ra ly, có thể thêm lá bạc hà để tăng hương thơm.
Mẹo vặt
- Khi muốn trà ngọt hơn, dùng đường thảo dược thay đường trắng.
- Để trà mát, để trong tủ lạnh 2‑3 giờ trước khi dùng.
Lợi ích sức khỏe
- Hẹ và gừng đều có tính ấm, giúp cải thiện tuần hoàn máu.
- Trà hẹ có thể hỗ trợ giảm cảm giác mệt mỏi, tăng cường sức đề kháng.
Tổng kết
Hẹ không chỉ là một gia vị đơn thuần mà còn là nguyên liệu đa năng trong ẩm thực chay. Từ các món khai vị nhẹ nhàng như nộm hẹ cho tới những món chính đậm đà như đậu hũ sốt hẹ hay bánh xèo hẹ, hẹ luôn mang lại hương vị đặc trưng, vừa thơm vừa giòn, đồng thời bổ sung nhiều chất dinh dưỡng thiết yếu.
Đối với người ăn chay, việc biết “hem chay làm món gì” sẽ mở ra một thế giới ẩm thực phong phú, sáng tạo và cân bằng dinh dưỡng. Hãy thử các công thức trên, tùy biến theo khẩu vị và nguyên liệu sẵn có trong nhà, bạn sẽ luôn có những bữa ăn chay ngon miệng, bổ dưỡng và đầy màu sắc. Chúc bạn thành công và thưởng thức những món ăn chay từ hẹ thật tuyệt vời!